Ardahan Türküleri

Ardahan Türküleri

avatar
8 Haziran 2017
34 Paylaşım 492 Okunma

Orhan Bahçıvan, Gökhan Temur ve Selçuk Murat Kızılateş’in hazırladığı Ardahan Türküleri, Ardahan Valiliği Kültür Yayınları arasından yayınlandı. Kitap eki olarak verilen CD ile birlikte, Doğu kültürünün en önemli eserleri derlenmiş ve kaybolmaya yüz tutmuş anonim türkülerimiz de folklor dünyamıza yeniden kazandırılmıştır.

Kitaptan:

Yazılı geleneği olmayan Doğu toplumlarında bir yöreye ilişkin bilgi edinebilmek için folklorik değerleri incelemek epey ipuçları verebilir. Bunların bilimsel bir gerçeklik iddiasından ok, geçmiş hakkında fikir edinebilmek ve bugünü yorumlamak için kullanılması uygun bir yöntem olabilir.

Yörenin tarihi, sosyal yapısı, kültürü geniş boyutlu konular olmasına rağmen birini birinden tümüyle ayırmak mümkün değildir. Onun için ilgili konuları bir bütün olarak değerlendirmek önceki dönemleri anlamak veya en azından yorumlayabilmek için önemlidir.

Bu anlamda, Ardahan folkloru içinde bu çalışmanın konusu olan müziği incelerken, belli ölçülerde yöredeki anlatılara, efsanelere de dikkat çekmek istedik. Çünkü bazen bir türkünün ezgisi veya bir halk dansının herhangi motifini anlamak böylesi anlatılarla birlikte düşünüldüğünde anlam kazanabilir, açıklanabilir.

Folklorun kendine has işleyişi ve incelenme yöntemleri bulunsa da matematik veya fizik gibi pozitif bilimler kadar kesinlikler söz konusu olmaz. Bundan dolayı araştırma ve yorumlarda her zaman bir açık kapı bırakmak, buna göre geniş ölçekli değerlendirmek gerekir.

Bugün idari olarak Ardahan sınırlarıyla bilinen coğrafi bölgeyi kültürel boyutta aynı açıklıkla ve kesinlikle ifade etmek mümkün değildir. Zengin Kars veya Artvin kültürlerinden bütünüyle ayrı bir Ardahan kültürü düşünülemeyeceği gibi bu araştırmanın konusu olan müziği de bu çevrelerden koparmak mümkün olamaz. Bu durum, aynı zamanda bu kitapta incelenen türkülerin/müziklerin yakın çevredeki türkülere/müziklere benzemesi, yakınlaşmasındaki kaçınılmazlığı anlaşılır kılar. Yöremizdeki müziği incelerken âşıklık geleneğini Kars veya Erzurum’dan bağımsız düşünmek mümkün değildir. Öte yandan Göle olmaksızın Ardahan’ı, Şavşat olmaksızın Göle’yi kavramak yeterli olmaz. İşte bu durum bir ülkede veya coğrafi ortaklıktaki zincirin uzayıp gitmesi gibidir.

Ardahan İsmi
Ardahan’a ilişkin birkaç değişik söylence bulunmaktadır. Bunları şu şekilde özetleyebiliriz: Arda Ana destanında aktarıldığı gibi yaratılış ve insanın varoluşu ile birleştirilen Arda Ana; Kimmerler’in Bereket Tanrısı olan Arda ile Kam’ın birleşiminden oluşan Arda-Kam; Hazar boylarından göçen Arda Türklerinin oluşturduğu Arda Kağan; İskitlerden kalma Ard Akan; ve son olarak da Arsakların kale komutanlarından olan Arsak Kayan isminin günümüze gelmiş varyasyonları olarak açıklanabilir.

Sözlü Tarih ve Türkülerle Bağlantısı

Yazılı tarih olmayınca toplumlarda gelişen söylenceler, destanlar ağıtlar, masallar, halk hikâyesi denilen anlatımlar ve türküler ister istemez kendiliğinden sözlü tarih yerine geçer.

Ardahan yöresinde geçmiş dönemlere ait yazılı tarih olmadığına göre, tarihsel olayları yöntem olarak yukarıda belirlen alanlarda aramak anlamlı olabilir.

Bu bölge genel konumu bakımından, türkülere, destanlara, ağıtlara ve tüm anlatımlara önemli tarihi olayları aktarmışlar. Başka bir anlatımla, kaynağında tarihsel bir olay olmayan, yaşanmış bir gerçeği içermeyen yöre türküsü yoktur.

Ardahan yöresi ozanların oluşturduğu halk hikâyelerinden yöre tarihine özgü çok değerli bilgiler edinmek mümkündür. Bu bilgiler, kaynağından incelendiğinde ortaya çıkan veriler (türküler, ağıtlar, destanlar) söylenenleri doğrular niteliktedir.

Kuşkusuz bu işleyiş sadece Ardahan değil yazılı tarihi olmayan ya da sınırlı olan başka toplumlar için de geçerlidir.

Yöremizde çocuk doğduğunda sevinç ve mutluluk türküleri (güzellemeler) ile karşılanır, beşiğe yatırıldığında ise nenni (ya da ninni) ile uyutulur, yürümeye başladığında tekerleme özelliğini içinde barındıran day-day manileriyle eşlik edilir.

Oğlan olsun kız olsun, evlendirirken halay türküleri, kına türküleri, gelin ağlatma, damat oynatma türküleri ile gönüller şenlendirilir. Gelin ile kaynananın arasındaki çekişme ortaoyunlarıyla sergilenir. Bu ortaoyunları bir anlamda müzikal halk tiyatrosudur.

Kızlar gelin giderken atlı havası çalınır, oğlanlar asker olurken eline kına yakılır ve sefeberlik, kahramanlık içeren koçaklamalar çalınıp söylenilir. Bu koçaklamalar, yöremizin destan kahramanı olarak görülen Köroğlu koçaklamalarından başkası olamaz.

İnsanlar öldüğü zaman, her ölünün üstüne ağıt okunur. Ölünün başında kadınların gözyaşlarını sildiği mendili açıp, o anda ağıt söyleyen ağıtçıya karşılık vemresi ayrı bir kültür ürünüdür. Ağıt okuma, bir bakıma ölümlüyü ölümsüz kılmak anlamına geliyor ki, ağıt, ölen insanın bir tür yaşam belgesidir.

Tıpkı türkülerde, ağıtlarda, destanlarda, koşmalarda, koçaklamalarda olduğu gibi, gülmece türü fıkralar, küçük küçük nüktedan anlatımların içinde geçen atasözleri de çok büyük bir önem taşır. Bu anlatım şekli de yöre halkının kültürel bir özelliğidir.

Ardahan, İpek Yolu’nun üstünde olması nedeniyle, taşınan kültürün tüm tarihsel özelliğini bulmak mümkündür bu yörenin türkülerinde…

Ardahan Halk Müziğini Oluşturan Kaynaklar

  • Anonim Türküler
  • Âşık Havaları/Makamları
  • Beste Türküler

Konuları ve Edebî Yapılarına Göre

  • Sevda Türküleri
  • Ninniler ve Çocuk Türküleri
  • Ağıtlar
  • Oyun (Dans) Türküleri
  • Mizâhî Türküler
  • Çoban ve oğa Türküleri
  • Tören ve Kına Türküleri
  • İş ve Esnaf Türküleri
  • Kahramanlık Türküleri
  • Yemek ve Yiyecek Türküleri

Kitabı Edinmek İçin:
Ardahan Türküleri kitabını edinmek için Ardahan Valiliği Kültür Yayınları ile iletişime geçebilirsiniz. 0478 211 48 58 ~ 0478 211 34 01

Kitap CD’si

İlginizi çekebilir

Şahmaran Söylencesi
Hikâyat
2 paylaşım348 okundu
Hikâyat
2 paylaşım348 okundu

Şahmaran Söylencesi

Orhan Bahçıvan - Haz 19, 2017

Bazılarına göre İran kaynaklı bir masaldır. Bazılarına göre de Mısır kaynaklıdır. Anadolu toprakları üstünde yüzlerce çeşitlemesi bulunan, Şahmaran anlatımının geçtiği yer olarak Tarsus şehri gösterilir.

Babacığım
Deneme
0 paylaşım52 okundu
Deneme
0 paylaşım52 okundu

Babacığım

Hayat Can - Haz 18, 2017

Hakikat demişken... Kendi hakikatimi ararken ben, benimle sabah ezanlarına kadar yorulmadan yaptığın kıssalarla dolu sohbetini özledim. Evet.

Ân – Açık Parlak Sarı
Dem
2 paylaşım85 okundu
Dem
2 paylaşım85 okundu

Ân – Açık Parlak Sarı

Hayat Can - Haz 17, 2017

Cebinden sigarasını çıkarırken sağ bacağını sol bacağının üzerine attı ve ayn'anda karşısındaki eski çamın dallarına konuşlanmış kahverengi siyah sokak güvercinini gördü.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır.